TEL VE DİL!

CAFER AKSAY

16-09-2022 18:33

Değerli Dostlar; aşıklık geleneği bizim kültürümüzde ayrı bir öneme sahiptir.

Bağlamanın(sazın) teli ile aşığın dili bir olunca ortaya harika bir sonuç çıkmaktadır.

Sevgimizi, aşkımızı ve dertlerimizi dile getiririz. Dertler deyince o kadar geniş ki sadece kendi derdimizi değil toplumun bütün dertlerini ele alırız.

“Aşıklık geleneği” olsun bu günkü konumuz o zaman.

Âşıklık geleneğinde sazlı (telden), sazsız (dilden), doğaçlama yoluyla, kalemle (yazarak) veya birkaç özelliği birden taşıyan geleneğe bağlı olarak şiir söyleyenlere "âşık", bu söyleme biçimine "âşıklık - âşıklama", âşıkları yönlendiren kurallar bütününe de "âşıklık geleneği" adı verilir."

Bir toplulukta eskiden olmalarından ötürü saygın tutulup, kuşaktan kuşağa iletilen kültürel kalıntılar, alışkanlıklar, bilgi, töre ve davranışlar olarak ifade edilen Âşıklık geleneği diğer kültür değerlerinde olduğu gibi, belirli bir işlevi yerine getirmek, bir ihtiyacı karşılamak üzere geleneksel kültürün yarattığı kültür değeridir. Halk şiirinde Âşıkların şiirlerini dörtlük düzenine göre söylemesi gelenektendir. Yine dörtlük düzeninde hece ölçüsünü ve bu ölçünün yedili, sekizli, on birli olanlarını kullanmaları geleneğin belirgin örneklerindendir.

Âşıklık geleneklerini şu şekilde sıralamak mümkündür:

Mahlas Alma Rüya Sonrası Âşık Olma. (Bade içme) Usta - Çırak Atışma - Karşılaşma Leb - değmez (dudak değmez) Askı (muamma) Dedim - Dedi Tarzı Söyleyiş Tarih Bildirme Nazire Söyleme

10. Saz(bağlama) çalma

Mahlas Alma

Mahlas, şairlerin yazdıkları şiirlerde asıl adlarının yerine kullandıkları takma ada denir. Halk edebiyatında mahlas geleneğe bağlı uygulanan bir kuraldır. Âşıkların çoğunun asıl ismi unutulmuş, mahlasları isim olarak kullanılır olmuştur. Dadaloğlu'nun asıl adı Veli, Sümmani'nin Hüseyin, Gevheri'nin Mehmet vb.'dir. Âşık geleneğe uygun olarak kullanacağı mahlası şu yollarla alır:

a) Mahlasını Kendi Seçerek Alma:

· Adını, soyadını mahlas olarak kullanır.

· Yaşayışına ve sanatına uygun olarak kendi seçtiği herhangi bir ismi mahlas olarak kullanır.

b) Bir Usta Âşıktan İmam, Pir ya da Mürşitten Alma.

· Usta Âşık çırağı sınava tabi tutar.

· Usta Âşık çırağının durumuna göre bir mahlası uygun görür.

· Şeyh ve pirin manevi tesiriyle mahlas alır.

c) Rüyasında bade içerken alma.

Nazire Söyleme

Nazire bir şairin şiirini diğer bir şair tarafından aynı uyak ve ölçüde benzer bir biçimde yazma demektir.

Saz (bağlama) Çalma

Saz(bağlama), Âşık için ilhamı kamçılayan bir alet olup Âşıklık geleneğinin en önemli unsurlarından biridir.

Ne mutlu; tel ile dili birleştirip bizlere sunana. Şöyle de diyebiliriz; ne mutlu, saz ile sözü birleştirip bizlere sunana.

Yazımız hazırlanırken “turkedebiyati.org” sayfasından faydalanılmıştır.

 

DİĞER YAZILARI PÜF NOKTASI! 01-01-1970 03:00 ÖĞÜT! 01-01-1970 03:00 RİYAKÂR! 01-01-1970 03:00 TECRÜBE! 01-01-1970 03:00 AİLE! 01-01-1970 03:00 HAKİR GÖRMEK! 01-01-1970 03:00 OKU! 01-01-1970 03:00 HİSSİ OLGUNLAŞMA! 01-01-1970 03:00 KİBİR! 01-01-1970 03:00 NARSİZM! 01-01-1970 03:00 ÖRDEK SENDROMU! 01-01-1970 03:00 SINIR KOYMAK! 01-01-1970 03:00 SEVGİNİN TARİFİ! 01-01-1970 03:00 İYİLİK YAPMAK HUZUR VERİR! 01-01-1970 03:00 EĞİTİMİN ÖNEMİ! 01-01-1970 03:00 İZ’AN/İZ'ÂN! 01-01-1970 03:00 MANKURT! 01-01-1970 03:00 ARKADAŞ! 01-01-1970 03:00 CEHALET! 01-01-1970 03:00 DUMANLI! 01-01-1970 03:00 HAYAL  GÜCÜ! 01-01-1970 03:00 GÜN OLUR! 01-01-1970 03:00 KENDİNE GÜVEN! 01-01-1970 03:00 CEHALET HASTALIĞI! 01-01-1970 03:00 NELER GELİR! 01-01-1970 03:00 ANITKABİR! 01-01-1970 03:00 BU DA GEÇER! 01-01-1970 03:00 İTİDAL 01-01-1970 03:00 BOŞBOĞAZLIK! 01-01-1970 03:00 DEDİLER! 01-01-1970 03:00 SÜKUNET! 01-01-1970 03:00 GÜNDELİK BİLGİ! 01-01-1970 03:00 SOĞUDUM! 01-01-1970 03:00 BANANE! 01-01-1970 03:00 HUZUR! 01-01-1970 03:00 BAŞLIYORUZ! (HAYIRLI OLSUN) 01-01-1970 03:00 ZEVAHİR! 01-01-1970 03:00 ATATÜRK’Ü ANLAMAK! 01-01-1970 03:00 BİR'DEN! 01-01-1970 03:00 EMANET! 01-01-1970 03:00 ÖĞRENİLMİŞ ÇARESİZLİK!  01-01-1970 03:00 GÜVEN DUYGUSU!  01-01-1970 03:00 YANSIMA!  01-01-1970 03:00 HAYALİNCE YAŞA!  01-01-1970 03:00 KALEMDEN!  01-01-1970 03:00 UMUT HAYATA BAĞLAR!  01-01-1970 03:00 İNSANOĞLU!  01-01-1970 03:00 ÂLİMLERİMİZ!  01-01-1970 03:00 "ADANALIYIK ALLAH'IN ADAMIYIK! " 01-01-1970 03:00 YAPICI OLMAK!  01-01-1970 03:00 BİLME İSTEĞİ!  01-01-1970 03:00 İDRÂKSİZ! 01-01-1970 03:00 SEVGİ BAHÇESİ: ANNE! 01-01-1970 03:00 OKUMAK! 01-01-1970 03:00 O YER! 01-01-1970 03:00 BAYRAMIMIZ MÜBAREK OLSUN! 01-01-1970 03:00 OTOKRİTİK! 01-01-1970 03:00 UBUNTU!  01-01-1970 03:00 BU ŞEHRİ… 01-01-1970 03:00 ZİHİNDE Kİ ZİNCİRİ KIRMAK! 01-01-1970 03:00 ŞEMS-İ TEBRİZİ VE ÜÇ FİLOZOF! 01-01-1970 03:00 ÇÖZÜM! 01-01-1970 03:00 İSTEMENİN GÜCÜ! 01-01-1970 03:00 ORTAMA GÖRE! 01-01-1970 03:00 YALAN DÜNYA! 01-01-1970 03:00 TARİFSİZ ACI! 01-01-1970 03:00 ÖNCE İNSAN! 01-01-1970 03:00 BOŞ KONUŞMAK! 01-01-1970 03:00 SARI ÇİZMELİ MEHMET AĞA! 01-01-1970 03:00 TEVEKKÜL! 01-01-1970 03:00 FEDAKÂRLIK! 01-01-1970 03:00 BURNUNDAN KIL ALDIRMAMAK! 01-01-1970 03:00 GÜNÜ YAŞAMAK! 01-01-1970 03:00 ANLADIĞI DİLDEN! 01-01-1970 03:00 HEDEFİ GÖRMEK! 01-01-1970 03:00 SEVİYE! 01-01-1970 03:00 EĞER BİR ÇOCUK... 01-01-1970 03:00 YENİDEN BAŞLAMAK! 01-01-1970 03:00 DEĞER BİLMEK! 01-01-1970 03:00 SEVMEM! 01-01-1970 03:00 TABİATINA UYGUN! 01-01-1970 03:00 YENİDEN DOĞUŞ! 01-01-1970 03:00 26. KİLOMETRE! 01-01-1970 03:00 ROL! 01-01-1970 03:00 DEVRAN! 01-01-1970 03:00 DERİN SIR! 01-01-1970 03:00 SIR! 01-01-1970 03:00 İLİM-İRFAN! 01-01-1970 03:00 SINIR KOYMAK! 01-01-1970 03:00 YA İSTİKLÂL YA ÖLÜM! 01-01-1970 03:00 ONUR! 01-01-1970 03:00 MUHAKEME! 01-01-1970 03:00