EKONOMİ
Giriş Tarihi : 18-06-2022 17:44

Bu Kaysıya Çağatay Bey Diyeceksiniz, Afiyetle Yiyeceksiniz

Mersin’de Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü’nde daha önce geliştirilip Türkiye'nin sofralık kayısıda yüzde 85'ini karşılayan Mut'ta bahçeleri kurulan yerli çeşitlerden 'Çağataybey'i zirai don ve soğuk hava etkilemediği gibi beklenenin üzerinde ürün vermesi ile üreticilerin, tadı ve rayihası ile tüketicilerin gözdesi oldu.

Bu Kaysıya Çağatay Bey Diyeceksiniz, Afiyetle Yiyeceksiniz

Türkiye’nin yaş meyve ve sebze üretiminde önemli bir yere sahip olan Mersin’de her ilçede farklı ürünler ön plana çıkıyor. Mut ilçesi de 16 milyon ağaçta yılda 150 bin ton sofralık kayısı üretimiyle biliniyor. Bunda Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü’ne bağlı Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü tarafından 2004 yılında geliştirilen ve tescillenip bahçeleri kurulan türlerden 'Çağataybey' ile 'Alata Yıldızı'nın da önemli bir katkısı olduğu biliniyor. Kayısının ekonomik değerinden üreticinin faydalanması için yapılan çalışma ile bahçelerde yer alan yerli melez çeşitlerden 'Çağataybey' uzun yıllar sonra ilk defa çetin geçen kış mevsiminde farkını ortaya koyduğu kaydedildi.

Mersin’in Mut ilçesinde hava şartlarından dolayı farklı çeşitlerde verim kaybı yüzde 30 oldu. Ancak yerli çeşitlerden Çağataybey de ise durumun farklı olduğu verimin arttığı kaydedilirken, 40 çeşit kayısı da Ar-Ge çalışmasının sürdüğü amacın yeni çeşitleri geliştirilmek olduğu ifade edildi.

Çalışma ile ilgili gazetecilere bilgi veren Enstitü Müdürü Doç. Dr. Davut Keleş, "Bu bahçede gördüğünüz gibi sofralık kayısı konusunda yapmış olduğumuz Ar-Ge çalışmalarının donör bitkilerini görüyorsunuz. Burada sofralık kayısı olarak yaklaşık 40 tane çeşit bulunmaktadır. Türkiye'nin melezleme yoluyla ilk kayısı çeşitlerini geliştirdik. Bu geliştirdiğimiz çeşitler arasından bir tanesi de Çağataybey'di. Biliyorsunuz bu yıl son yılların en soğuk yılı geçti, hem de uzun süreli soğuk yılı geçti. Bu süreç içerisinde yapmış olduğumuz gözlemler sırasında Çağataybey çeşidimizin soğuklara oldukça tolerant olduğunu gördük. Bu da üreticiler açısından sevindirici bir durum.  Aynı zamanda Çağataybey ihracata giden bir çeşidimiz. Bu da gösteriyor ki; ıslah çalışmalarını yerinde yani o çeşidin yetiştirildiği, örneğin Mut ilçesi biliyorsunuz Türkiye'nin en fazla erkenci sofralık kayısı yetiştirilen ve ihracatı yapılan ilçemiz, bu kayısının yetiştirildiği yerlerde eğer siz çeşitleri geliştirirseniz o geliştirmiş olduğunuz çeşitler biyotik ve abiyotik stresler, yani abiyotik stres derken sıcağa, soğuğa karşı daha toleranslı olduğunu görmüş olursunuz" dedi.

Araştırma sahasında 40 tane sofralık kayısı çeşidi olduğunu vurgulayan Keleş şöyle konuştu: ‘’Bu kayısı çeşitlerini yeni çeşitlerimizi geliştirmek için ana-baba olarak kullanıyoruz. Bu amaçla da bakanlık olarak Ar-Ge çalışmamız devam etmektedir. Çok miktarda oluşturduğumuz binlerle ifade edilen sayılarla oluşturduğumuz melez bireyleri de tek tek performanslarına bakarak yeni çeşit geliştirme programımız devam etmektedir.’’

Yeni çeşit geliştirmekteki amaslarının ise eğer çeşitleri biz geliştirirsek kendi ekolojimizde yaşayacağımız olumsuzluklara karşı, daha tolerant çeşitler oluyor bu da iklim değişikliği sırasında oluşacak olumsuzluklara karşı çiftçilerimizi korur diyen Keleş, ‘’İkinci bir önceliğimiz erkencilik, üçüncü bir önceliğimiz orta mevsim ve geç mevsimde de ticarete söz konusu olabilecek, ihracata söz konusu olabilecek çeşitler geliştirmektir. Çeşitlerimiz Çağataybey'de orta erkenci olup ihracata yöneliktir. Biz bunu değişik dönemlerde de aynı şekilde kaliteli çeşitlerimiz olsun diye Ar-Ge çalışmalarını aralıksız yürütüyoruz" şeklinde konuştu.

  

Enstitü kayısı ıslahı projesinde koordinatör olarak görev yapan Ziraat Yüksek Mühendisi Mustafa Bircan ise şöyle konuştu:

"Bu gördüğünüz kayısı koleksiyon bahçesinde 40 civarında çeşidimiz mevcut. Burada biz deneme yürütüyoruz, ıslah çalışmaları yapıyoruz. Aynı zamanda deneme ve ıslah çalışmalarını Mut'ta da yürütüyoruz.  Çünkü sofralık kayısının ayrı bir özelliği var. Ekoloji bakımından, iklim bakımından buraya göre biraz daha kayısıya uygun bir yer, biz burada geçmişte yapmış olduğumuz denemeler sonucunda 2004'te tescil ettirdiğimiz 2 adet çeşit özellikle 'Çağataybey' ve 'Alata yıldızı' çeşitleri Mut'ta yoğun olarak üretimi yapılmaktadır. Bundan Çağataybey'in üretimi biraz daha fazla yapılmaktadır çünkü görsel olarak lezzet ve tat olarak Alata yıldızından biraz daha ön plana çıkmaktadır. Bu yılda da gördük ki bizim Çağataybey'in soğuklaması biraz daha yüksek olduğu için en az zarar görenlerden bir tanesi. Bu yıl geçen yıllara nazaran Mut'ta yapılan üretimlerde Çağataybey'in üretimi eksilmemiş tam tersi biraz artış göstermiştir.  Biz bu ıslah çalışmalarını tekrar yine yapmaya devam ediyoruz. Hem Alata lokasyonunda, hem de Mut lokasyonunda değişik bahçelerde ıslah çalışmalarına devam ediyoruz. İleriki yıllar için yeni çeşitler geliştirmek için çalışıyoruz" ifadesini kullandı.

Durhasan ŞahinDurhasan Şahin